Nuôi ngựa bạch từ lâu đã được biết đến là một phương pháp chăn nuôi đòi hỏi sự cẩn trọng và đầu tư lớn, bởi giá trị kinh tế cao của loài ngựa này. Tuy nhiên, tại xã Hữu Kiên, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn, người dân lại áp dụng một cách nuôi ngựa bạch hoàn toàn khác biệt, nơi những chú ngựa được tự do phát triển giữa núi rừng, mang đến một phương pháp “tự sinh tự diệt” độc đáo. Bài viết này sẽ đi sâu vào quy trình, đặc điểm và ý nghĩa kinh tế của việc nuôi ngựa bạch tại vùng đất này, với mong muốn cung cấp thông tin chi tiết và hữu ích nhất.
Khám Phá Thiên Đường Ngựa Bạch Tại Hữu Kiên
Xã Hữu Kiên, nằm giữa những dãy núi hùng vĩ của tỉnh Lạng Sơn, được mệnh danh là “thiên đường của ngựa bạch” tại Việt Nam. Nơi đây, những đàn ngựa bạch không chỉ sinh trưởng mà còn phát triển một cách tự nhiên, hòa mình vào cảnh quan núi rừng trùng điệp. Ông Nông Đức Vân, Bí thư Đảng ủy xã, chia sẻ rằng việc nuôi ngựa đã có từ rất lâu đời, nhưng ngựa bạch luôn được ưa chuộng và nhân giống nhờ giá trị cao. Để hiểu rõ hơn về phương pháp nuôi độc đáo này, chúng tôi đã tìm đến ông Nguyễn Văn Bờ, một người nuôi ngựa bạch kỳ cựu tại địa phương.
Ông Bờ cho biết, việc chăn thả ngựa tại Hữu Kiên mang tính tự nhiên cao. Ngựa có thể đi kiếm ăn cả tuần, thậm chí cả tháng mới trở về nhà, trừ những mùa vụ đặc biệt như mùa gặt, khi việc chăn thả cần được chú ý hơn. Tuy nhiên, lối chăn thả này cũng tiềm ẩn rủi ro, khi ngựa có thể gặp tai nạn như ngã hoặc trượt chân xuống vực sâu, dẫn đến những hậu quả đáng tiếc nếu không được phát hiện kịp thời.
Dấu Hiệu Nhận Biết Ngựa Bạch Thuần Chủng
Theo kinh nghiệm của những người nuôi ngựa lâu năm, việc nhận biết một chú ngựa bạch “xịn” đòi hỏi sự tinh tường. Các đặc điểm cốt lõi bao gồm:
- Mắt: Có màu trắng mây (mắt mốc), viền quanh là một vòng màu đồng lửa. Vào giờ nắng gắt, mắt có thể bị lòa và trong đêm tối, mắt phát sáng đỏ như đốm lửa khi có ánh đèn chiếu vào.
- Lỗ tự nhiên: Các lỗ như bộ phận sinh dục, mũi, mõm có màu hồng đỏ.
- Chân móng: Bốn chân có móng sừng màu cước ánh bạc.
Nếu thiếu một trong những yếu tố này, chú ngựa sẽ không được coi là ngựa bạch thuần chủng mà chỉ có thể gọi là ngựa kim. Việc hiểu rõ các đặc điểm này cũng là một cách để phân loại giống vật nuôi, giúp các nhà chăn nuôi lựa chọn giống phù hợp. Thậm chí, một số người còn cho rằng vào giờ Tuất (khoảng 20 giờ), khi soi đèn chuyên dụng vào đồng tử ngựa bạch, nếu đồng tử chuyển từ hình tròn sang hình chữ nhật nằm ngang thì đó mới là ngựa bạch chính cống.
Đặc Tính và Sức Khỏe Của Ngựa Bạch
Dù có vẻ ngoài chậm chạp, những chú ngựa bạch tại Hữu Kiên lại sở hữu sức khỏe dẻo dai và tính cách đặc biệt. Ông Bờ giải thích rằng giống ngựa này vốn lì lợm hơn ngựa thường, tạo nên dáng vẻ thong thả. Chúng rất lành tính, hiếm khi xảy ra ẩu đả, kể cả trong mùa động dục. Về chế độ ăn uống, ngựa bạch không kén chọn, chúng có thể ăn nhiều loại cỏ và đặc biệt ưa thích một số loại thảo dược mọc hoang trên núi. Nhờ vậy, những chú ngựa thả rông ở đây thường khỏe mạnh và ít mắc bệnh. Thậm chí, ông Bờ còn huấn luyện cho ngựa ăn chuối băm trộn cám, cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của chúng.
Trong điều kiện thiếu thốn thức ăn vào mùa khô, ngựa bạch thể hiện rõ bản tính kiên cường, chúng có thể ăn cả thân ngô hoặc vỏ đậu xanh mà không hề bị ảnh hưởng đến sức khỏe. Tập tính sinh sản của ngựa bạch cũng rất đặc biệt, chúng không giao phối cận huyết và có khả năng nhận diện người thân dù đã xa cách nhiều năm.
Bí Quyết “Lai Tạo” Ngựa Bạch và Giá Trị Kinh Tế
Mặc dù gặp nhiều khó khăn, người dân Hữu Kiên đã khéo léo duy trì và phát triển đàn ngựa bạch lên đến hàng trăm con. Ông Bờ tiết lộ một số “bí kíp” trong việc nhân giống, bao gồm cả việc cho ngựa thường sinh ra ngựa bạch. Bằng cách chọn lọc kỹ lưỡng ngựa cái có màu vàng hoặc đen trắng, kiểm tra đặc điểm mắt phát sáng đỏ, và cho phối giống với ngựa bạch đực, họ có thể tạo ra ngựa bạch. Một phương pháp khác là cho ngựa bạch mẹ phối với ngựa đực thường để sinh ra ngựa đực con lai, tuy không còn thuần chủng nhưng vẫn có giá trị.
Cách thức nhân giống này trở nên quan trọng khi nguồn cung ngựa bạch đực khan hiếm, khiến các chủ ngựa cái phải chờ đợi lâu để phối giống. Mối quan hệ gắn bó giữa người nuôi và ngựa được thể hiện rõ qua cách chăm sóc, chải bờm, tắm rửa và cho ăn cỏ non. Ông Bờ còn chia sẻ về việc quản lý đàn ngựa, phân chia khẩu phần ăn riêng cho chú ngựa đực đầu đàn khỏe mạnh để tránh xung đột, đặc biệt là bảo vệ những chú ngựa cái đang mang thai.
Lý giải về sự phát triển mạnh mẽ của đàn ngựa bạch tại Hữu Kiên, người dân địa phương cho rằng điều kiện tự nhiên với đồi cỏ tốt, dân cư thưa thớt và ít nương rẫy đã tạo điều kiện thuận lợi cho nghề chăn ngựa cha truyền con nối. Trước đây, ngựa bạch chỉ có giá trị ngang ngựa thường vì chưa được biết đến công dụng làm cao ngựa hay thịt. Tuy nhiên, khi cao ngựa bạch trở nên ưa chuộng, đàn ngựa đã phát triển nhanh chóng.
Hiện nay, mỗi chú ngựa bạch, dù là thuần chủng hay lai, đều có giá trị kinh tế cao, dao động từ 40-50 triệu đồng tùy theo độ tuổi và cân nặng. Thậm chí, có những lái buôn sẵn sàng bỏ ra gần 1 tỷ đồng để mua toàn bộ đàn ngựa của ông Nguyễn Văn Mong, người nuôi nhiều ngựa bạch nhất xã. Điều này cho thấy giống ngựa quý hiếm này đã trở thành một công cụ xóa đói giảm nghèo hiệu quả cho người dân nơi đây. Chính sự biệt lập của vùng núi non hiểm trở đã vô tình tạo điều kiện cho đàn ngựa bạch được nuôi dưỡng tự nhiên, trở thành những “bạch mã” hoàn hảo giữa núi đồi.
Theo số liệu thống kê, có thời điểm đàn ngựa bạch tại Hữu Kiên lên tới 400 con, chiếm gần một phần ba tổng số ngựa trong xã. Vào cuối năm 2013, con số này là 340 con, minh chứng cho sự phát triển bền vững của nghề nuôi ngựa bạch tại địa phương.
Ngày Cập Nhật lần cuối: 04/02/2026 by nguyen jun
