Việc chăn nuôi bê con đóng vai trò then chốt quyết định năng suất và chất lượng đàn bò trong tương lai. Giai đoạn từ sơ sinh đến khi cai sữa là thời kỳ nhạy cảm, yêu cầu quy trình chăm sóc tỉ mỉ và khoa học. Nắm vững cách nuôi bê con không chỉ giúp giảm tỷ lệ tử vong mà còn đảm bảo bê phát triển khỏe mạnh, đạt trọng lượng lý tưởng. Để thành công, người chăn nuôi cần chú trọng đến các yếu tố như dinh dưỡng sữa đầu, xây dựng khẩu phần ăn hợp lý, và duy trì vệ sinh chuồng trại nghiêm ngặt.
Kỹ Thuật Tách Bê Con Ra Khỏi Bò Mẹ
Quyết định tách bê con ra khỏi bò mẹ là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong chăn nuôi công nghiệp. Việc này cần thực hiện ngay sau khi bò đẻ, thường là trong vòng vài giờ đầu tiên. Mục đích chính là chuyển giao hoàn toàn trách nhiệm nuôi dưỡng từ bò mẹ sang người chăm sóc, tối ưu hóa quy trình chăn nuôi.
Tách bê con ngay lập tức giúp ngăn chặn hành vi bú mẹ tự nhiên. Người chăn nuôi sẽ kiểm soát được lượng sữa và chất lượng dinh dưỡng bê nhận được. Điều này tạo nền tảng cho việc quản lý sức khỏe và khẩu phần ăn một cách chính xác hơn.
Lý Do Khoa Học Cần Tách Bê Ngay
Việc tách bê con khỏi bò mẹ mang lại nhiều lợi ích chiến lược cho cả bê con và bò mẹ. Nó đảm bảo hiệu suất khai thác sữa tối đa và quản lý sinh sản hiệu quả. Đây là phương pháp được khuyến nghị rộng rãi trong chăn nuôi bò sữa hiện đại.
Tách bê giúp thiết lập thói quen tiết sữa tự nhiên ở bò mẹ. Bò vẫn tiếp tục sản xuất sữa đều đặn dù không có sự hiện diện của bê con. Điều này rất quan trọng để việc vắt sữa diễn ra thuận lợi mà không cần kích thích bởi hành vi bú của bê.
Nếu để bê bú trực tiếp, việc xác định chính xác năng suất sữa hàng ngày của bò mẹ là bất khả thi. Khi không biết sản lượng cụ thể, người chăn nuôi không thể xây dựng khẩu phần ăn hợp lý cho bò mẹ. Khẩu phần ăn không tối ưu sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và chu kỳ sản xuất sữa sau này.
Hành động bú của bê con có thể mang theo nguy cơ mất vệ sinh nghiêm trọng. Môi, miệng, và đầu bê thường không sạch sẽ. Chúng có thể làm bẩn núm vú, bầu vú bò mẹ, dẫn đến nguy cơ nhiễm khuẩn và làm ô nhiễm sữa vắt.
Ngoài ra, hành vi bú sữa còn là một yếu tố kích thích bản năng làm mẹ mạnh mẽ. Việc này làm chậm quá trình bò mẹ động dục trở lại sau khi sinh. Tách bê sớm giúp bò mẹ phục hồi chu kỳ sinh sản nhanh hơn, tối ưu hóa khoảng cách lứa đẻ.
Phương Pháp Cho Bê Ăn Thay Thế
Sau khi tách, bê con cần được cho ăn sữa bằng bình bú chuyên dụng hoặc xô có núm vú. Tuyệt đối không để bê “bú thúc” trước khi vắt hoặc “bú vét” sau khi vắt. Điều này đảm bảo toàn bộ sữa được kiểm soát chất lượng và số lượng.
Sử dụng xô hoặc bình giúp kiểm soát chặt chẽ lượng sữa tiêu thụ. Nó cũng tập cho bê thói quen ăn uống độc lập, dễ dàng chuyển sang thức ăn tập ăn sau này. Việc này giảm thiểu nguy cơ tổn thương núm vú bò mẹ do răng bê dài hoặc mọc không đều.
Chăm Sóc Ngay Sau Khi Sinh và Khử Trùng
Giai đoạn sau sinh là thời khắc quyết định sự sống sót và sức khỏe lâu dài của bê con. Sự can thiệp kịp thời và đúng kỹ thuật là cần thiết để đảm bảo bê thích nghi với môi trường bên ngoài. Khử trùng và sưởi ấm là hai ưu tiên hàng đầu.
Sau khi bê con được sinh ra, cần làm sạch chất nhầy trong mũi và miệng ngay lập tức. Điều này giúp kích thích hô hấp và đảm bảo đường thở thông thoáng. Có thể dùng tay sạch lau hoặc dùng ống hút để hút sạch dịch.
Rốn là cửa ngõ quan trọng dẫn vi khuẩn vào cơ thể bê sơ sinh. Cần cắt rốn cách bụng khoảng 5-7 cm. Sau đó, lập tức nhúng rốn vào dung dịch Iodine 7% hoặc cồn 90 độ để sát trùng. Quá trình này nên được lặp lại 2-3 lần trong ngày đầu tiên để ngăn ngừa viêm rốn.
Bê sơ sinh rất nhạy cảm với nhiệt độ môi trường. Cần đảm bảo chuồng đẻ phải khô ráo, sạch sẽ và ấm áp. Trong thời tiết lạnh, cần sử dụng đèn sưởi hoặc lót rơm dày để giữ nhiệt cho bê. Bê con cần được lau khô lông càng sớm càng tốt để tránh bị nhiễm lạnh.
Quy Trình Cho Bê Ăn Sữa Đầu (Colostrum)
Sữa đầu (colostrum) là thức ăn đầu tiên và quan trọng nhất, không thể thay thế cho bê con. Nó cung cấp kháng thể (globulin miễn dịch) giúp bảo vệ bê khỏi các mầm bệnh trong môi trường. Việc này quyết định trực tiếp đến khả năng miễn dịch của bê trong 3-4 tuần đầu đời.
Nguyên tắc cho ăn sữa đầu phải tuân thủ nghiêm ngặt 3Q: Quality (Chất lượng), Quantity (Số lượng), và Quickly (Kịp thời). Sữa đầu phải đến từ bò mẹ khỏe mạnh và sạch bệnh. Chất lượng sữa đầu được đánh giá dựa trên nồng độ kháng thể IgG.
Bê con cần được cho ăn sữa đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vòng 1-2 giờ đầu sau khi sinh. Sau 6 giờ, khả năng hấp thụ kháng thể qua thành ruột non của bê giảm đi đáng kể. Sau 24 giờ, khả năng này gần như biến mất hoàn toàn.
Về số lượng, bê con cần được cung cấp khoảng 10% trọng lượng cơ thể bằng sữa đầu trong 12 giờ đầu tiên. Ví dụ, bê nặng 40 kg cần khoảng 4 lít sữa đầu chia làm hai lần. Điều này đảm bảo cung cấp đủ lượng kháng thể cần thiết.
Sữa đầu nên được vắt ra và cho bê uống bằng bình bú hoặc xô. Tuyệt đối không để bê bú mẹ trực tiếp. Nếu bò mẹ không có sữa đầu hoặc chất lượng kém, cần sử dụng sữa đầu đông lạnh từ bò khác hoặc sản phẩm sữa đầu thay thế thương mại.
Quản Lý Thức Ăn Sữa Giai Đoạn Nuôi Bê
Sau khi hoàn thành giai đoạn sữa đầu, bê con chuyển sang giai đoạn nuôi dưỡng bằng sữa bò tươi hoặc sữa thay thế (Milk Replacer). Giai đoạn này kéo dài khoảng 4-8 tuần, tùy thuộc vào mục tiêu cai sữa.
Đối với sữa tươi, cần đảm bảo sữa phải sạch và không chứa kháng sinh. Nếu sử dụng sữa thay thế, cần chọn loại có hàm lượng protein thô khoảng 20-22% và chất béo khoảng 15-20%. Luôn pha sữa theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nhiệt độ sữa khi cho bê uống là yếu tố then chốt. Sữa phải luôn được cho uống ở nhiệt độ cơ thể bê, khoảng 38-40 độ C. Sữa quá lạnh có thể gây rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy.
Lượng sữa cho bê uống phải được kiểm soát nghiêm ngặt. Thông thường, bê con được cho uống 4-6 lít sữa mỗi ngày, chia làm hai lần sáng và chiều. Điều chỉnh lượng sữa theo tuổi và cân nặng của bê, không nên cho uống quá no.
Cung cấp nước sạch là điều tối quan trọng ngay cả khi bê đang uống sữa. Bê con cần tiếp cận nước sạch không giới hạn. Nước giúp hỗ trợ quá trình tiêu hóa và kích thích bê tập ăn thức ăn khô sớm hơn.
Phát Triển Khẩu Phần Ăn Khô Sớm
Mục tiêu cốt lõi của việc nuôi bê con là kích thích sự phát triển của dạ cỏ (rumen). Dạ cỏ khỏe mạnh là chìa khóa để bê chuyển đổi thành công sang chế độ ăn cỏ và thức ăn tinh sau này. Thức ăn khô tập ăn (starter feed) đóng vai trò chính trong quá trình này.
Nên bắt đầu cho bê tiếp xúc với thức ăn khô tập ăn ngay từ tuần thứ hai sau khi sinh. Thức ăn này phải dễ tiêu hóa, ngon miệng, và giàu năng lượng, protein. Hàm lượng protein thô lý tưởng là khoảng 18-20%.
Thức ăn tập ăn phải luôn được giữ tươi, sạch và khô ráo. Chỉ nên cung cấp một lượng nhỏ mỗi lần để tránh bị ôi thiu. Bê con sẽ bắt đầu nhấm nháp, và lượng tiêu thụ sẽ tăng dần theo thời gian.
Các loại thức ăn thô xanh như cỏ khô mềm có thể được cung cấp với số lượng rất nhỏ từ tuần thứ ba trở đi. Tuy nhiên, ưu tiên vẫn là thức ăn tập ăn vì nó giúp sản sinh các axit béo bay hơi (VFA) cần thiết cho sự phát triển của nhú dạ cỏ.
Quá trình này giúp bê dần dần quen với việc tiêu hóa thức ăn rắn. Khi bê con có thể tiêu thụ một lượng thức ăn khô ổn định, đó là dấu hiệu cho thấy dạ cỏ đã phát triển đủ để chuẩn bị cho giai đoạn cai sữa. Việc này giảm thiểu tối đa căng thẳng và chậm lớn khi cai sữa.
Quản Lý Môi Trường Sống và Vệ Sinh Chuồng Trại
Môi trường sống đóng góp tới 50% vào sự thành công của cách nuôi bê con. Chuồng trại không vệ sinh là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh tiêu chảy và hô hấp. Cần áp dụng các tiêu chuẩn vệ sinh nghiêm ngặt nhất.
Bê con nên được nuôi trong chuồng cá nhân (calf hutch) hoặc khu vực cách ly riêng biệt trong 4-8 tuần đầu. Điều này ngăn ngừa sự lây lan bệnh tật giữa các cá thể và giúp người chăn nuôi theo dõi sức khỏe từng con dễ dàng hơn.
Chuồng bê phải đảm bảo khô ráo, thoáng mát vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Nhiệt độ lý tưởng cho bê con sơ sinh là khoảng 10-25 độ C. Độ ẩm cao là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, cần kiểm soát tốt thông gió.
Chất độn chuồng, thường là rơm khô hoặc dăm bào, phải được thay đổi hàng ngày hoặc khi ẩm ướt. Đảm bảo khu vực nằm của bê luôn khô ráo là yếu tố sống còn để phòng ngừa viêm phổi và các vấn đề về khớp.
Các dụng cụ cho ăn như bình sữa, xô, và máng ăn phải được rửa sạch và khử trùng sau mỗi lần sử dụng. Việc này loại bỏ vi khuẩn và cặn sữa cũ, nguồn gây bệnh tiêu hóa nguy hiểm.
Quy Trình Cai Sữa (Weaning) Đúng Cách
Cai sữa là thời điểm chuyển đổi lớn, gây stress cho bê con. Nếu thực hiện sai cách, bê dễ bị chậm lớn, ốm yếu hoặc thậm chí tử vong. Cai sữa thành công dựa trên sự phát triển của dạ cỏ chứ không chỉ dựa vào tuổi.
Thời điểm cai sữa lý tưởng không phải cố định theo tuần tuổi, mà dựa vào lượng thức ăn khô tập ăn mà bê tiêu thụ. Bê con được coi là sẵn sàng cai sữa khi chúng tiêu thụ ổn định 0.7 đến 1.0 kg thức ăn tập ăn mỗi ngày trong ít nhất ba ngày liên tiếp.
Thông thường, quá trình cai sữa diễn ra khi bê được 6-8 tuần tuổi. Nếu bê chưa đạt mức tiêu thụ thức ăn khô cần thiết, không nên vội vàng cai sữa. Cân nặng tối thiểu để cai sữa thường là gấp đôi cân nặng lúc sinh.
Kỹ thuật cai sữa nên áp dụng phương pháp giảm dần (step-down weaning). Thay vì ngừng sữa đột ngột, hãy giảm lượng sữa cung cấp trong 5-7 ngày trước khi dừng hoàn toàn. Ví dụ, giảm từ 4 lít xuống còn 2 lít mỗi ngày.
Việc giảm sữa giúp bê đói hơn và tăng cường tiêu thụ thức ăn tập ăn. Quá trình này giúp dạ cỏ tiếp tục phát triển và giảm thiểu cú sốc dinh dưỡng. Sau khi cai sữa hoàn toàn, bê con nên được tiếp tục cho ăn thức ăn tập ăn trong khoảng một tuần để ổn định.
Chương Trình Phòng Bệnh Phổ Biến Ở Bê Con
Phòng bệnh luôn quan trọng hơn chữa bệnh trong chăn nuôi bê con. Hai nhóm bệnh chính cần quan tâm là tiêu chảy (Scours) và viêm phổi (Pneumonia). Cả hai đều có tỷ lệ mắc và tử vong cao nếu không được quản lý tốt.
Tiêu chảy thường do vi khuẩn (E. coli, Salmonella), virus (Rotavirus, Coronavirus), hoặc ký sinh trùng (Coccidia). Kiểm soát tiêu chảy bắt đầu bằng vệ sinh chuồng trại nghiêm ngặt và đảm bảo chất lượng sữa đầu. Nếu bê bị tiêu chảy, cần bổ sung chất điện giải và nước kịp thời để tránh mất nước.
Viêm phổi thường liên quan đến môi trường ẩm ướt, thông gió kém, và thay đổi nhiệt độ đột ngột. Để phòng ngừa, cần đảm bảo chuồng luôn ấm, khô, và có không khí trong lành. Tránh để bê bị stress do đông đúc hoặc vận chuyển.
Chương trình tiêm phòng là bắt buộc đối với cách nuôi bê con hiệu quả. Bắt đầu tiêm các loại vaccine cơ bản theo khuyến nghị của thú y địa phương. Lịch tiêm phòng có thể bao gồm các vaccine phòng bệnh hô hấp, Clostridium, và IBR/BVD.
Bê con cần được tẩy giun lần đầu tiên khoảng 4-6 tuần tuổi, sau đó lặp lại theo định kỳ. Ký sinh trùng làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tốc độ tăng trưởng. Ghi chép chi tiết hồ sơ sức khỏe và tiêm phòng cho từng cá thể là nền tảng quản lý sức khỏe toàn diện.
Kết Luận
Nắm vững cách nuôi bê con khoa học từ sơ sinh đến cai sữa là yếu tố then chốt tạo nên lợi nhuận bền vững trong chăn nuôi. Quy trình này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa việc tách mẹ sớm, đảm bảo dinh dưỡng tối ưu từ sữa đầu, kích thích dạ cỏ phát triển thông qua thức ăn tập ăn, và duy trì vệ sinh môi trường sống nghiêm ngặt. Bê con khỏe mạnh không chỉ đảm bảo tỷ lệ sống cao mà còn trở thành những cá thể bò có năng suất vượt trội trong tương lai.
Ngày Cập Nhật lần cuối: 24/11/2025 by nguyen jun
