Nhiễm sán chó, hay còn gọi là Toxocariasis, là một mối lo ngại sức khỏe cộng đồng, đặc biệt ảnh hưởng đến trẻ em. Bài viết này cung cấp thông tin chi tiết về biểu hiện của bệnh sán chó, giúp bạn nhận biết sớm và có biện pháp xử lý kịp thời.
Bị sán chó có triệu chứng gì là câu hỏi mà nhiều người quan tâm khi tiếp xúc với vật nuôi. Sán chó (Toxocara canis) là một loại ký sinh trùng nguy hiểm có thể lây nhiễm sang người, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Trẻ em thường là đối tượng dễ bị nhiễm nhất, trong độ tuổi từ 3 đến 10, do thói quen sinh hoạt và vui chơi. Tuy nhiên, người lớn cũng không hoàn toàn miễn nhiễm.
Việc hiểu rõ các dấu hiệu ban đầu là cực kỳ quan trọng. Ấu trùng sán chó có thể di chuyển khắp cơ thể, gây tổn thương ở nhiều cơ quan khác nhau. Khi trứng sán chó xâm nhập vào cơ thể người, chúng có thể phát triển thành nang. Nếu nang sán bị vỡ, cơ thể sẽ phản ứng mạnh, gây ra các triệu chứng nguy hiểm như sốc phản vệ.
Để nhận biết sớm, chúng ta cần chú ý đến các biểu hiện đa dạng. Triệu chứng nhiễm sán chó có thể biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, tùy thuộc vào vị trí ký sinh và số lượng ấu trùng trong cơ thể. Dưới đây là các nhóm triệu chứng chính và các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
Các Loại Bệnh Sán Dây Ở Người
Sán chó có thể gây ra nhiều dạng bệnh khác nhau ở người, tùy thuộc vào đường xâm nhập và cơ quan bị ảnh hưởng.
Bệnh Do Ấu Trùng Di Chuyển Vào Nội Tạng (Việc Sán Chó Ở Gan, Phổi)
Đây là thể bệnh phổ biến nhất, thường gặp ở trẻ em từ 1 đến 4 tuổi. Ấu trùng sau khi xâm nhập sẽ di chuyển qua đường tiêu hóa, xuyên qua thành ruột và theo máu đến các cơ quan nội tạng, chủ yếu là gan và phổi.
- Triệu chứng ở trẻ em: Bệnh tiến triển chậm, có thể biểu hiện qua các dấu hiệu như sốt nhẹ, tiêu chảy, nôn mửa, đau cơ và khớp. Một số trẻ có thể bị ho có đờm, khó thở, hoặc gan to kèm theo lách to. Đôi khi, tình trạng này có thể tự khỏi khi ấu trùng chết đi.
- Triệu chứng ở người lớn: Người lớn khi nhiễm thể này có thể gặp các triệu chứng như sốt nhẹ, suy nhược cơ thể, mệt mỏi kéo dài, phát ban trên da, khó thở, triệu chứng giống hen suyễn, viêm phổi và tràn dịch màng phổi.
- Tổn thương gan: Gan là cơ quan thường xuyên bị ảnh hưởng nhất. Các tổn thương gan do sán chó đôi khi có thể bị chẩn đoán nhầm với các khối u hoặc tình trạng ung thư di căn.
- Các vấn đề khác: Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể bị viêm cơ, viêm dạ dày, viêm dưới da, hoặc bệnh cơ tim giãn nở. Đáng lo ngại hơn, có những trường hợp ghi nhận giả u ở tim dẫn đến đột tử.
Bệnh Do Ấu Trùng Di Chuyển Vào Hệ Thần Kinh
Thể bệnh này ít gặp hơn nhưng lại cực kỳ nguy hiểm do ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương. Thường xuất hiện ở bệnh nhân trung niên.
- Triệu chứng thần kinh: Bệnh nhân có thể gặp các vấn đề về giấc ngủ như rối loạn giấc ngủ, cảm giác yếu tay chân, yếu cơ, rối loạn chức năng ruột và tiết niệu.
- Viêm não và màng não: Khi ấu trùng xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, chúng có thể gây ra viêm não, viêm màng nhện, viêm mạch máu não, viêm màng não tăng bạch cầu ái toan, viêm tủy, hoặc mất điều hòa vận động.
- Dấu hiệu chung: Bệnh nhân thường có biểu hiện sốt và đau đầu. Mặc dù hiếm gặp, nhưng tổn thương hệ thần kinh trung ương hoặc ngoại vi do sán chó có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.
Bệnh Do Ấu Trùng Ở Mắt
Đây là thể bệnh ảnh hưởng đến thị giác, gây ra các triệu chứng rõ rệt ở mắt.
- Triệu chứng thị giác: Các dấu hiệu điển hình bao gồm đau mắt, rối loạn thị giác một bên, đồng tử trắng (leukocoria), và lác mắt kéo dài.
- Tổn thương mắt: Khi soi đáy mắt, bác sĩ có thể phát hiện viêm võng mạc u hạt, u hạt, viêm kết mạc và viêm nội nhãn. Tình trạng viêm mống mắt do nhiễm ấu trùng sán dây nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến mù lòa.
- Chẩn đoán nhầm: Trong nhiều trường hợp, tình trạng này có thể bị nhầm lẫn với u nguyên bào võng mạc cực sau, một dạng ung thư mắt nguy hiểm ở trẻ em. Đôi khi, bệnh nhân còn có thể bị áp xe thủy tinh thể, viêm màng bồ đào, viêm dây thần kinh thị giác và bội nhiễm.
Bệnh Không Điển Hình
Một số trường hợp nhiễm sán chó không biểu hiện rõ ràng các triệu chứng đặc trưng, gây khó khăn trong chẩn đoán.
- Triệu chứng không đặc hiệu: Bệnh nhân có thể chỉ có các triệu chứng chung chung như sốt nhẹ, nhức đầu, chán ăn, buồn nôn, suy nhược cơ thể, rối loạn hành vi và rối loạn giấc ngủ.
- Các biểu hiện khác: Ngoài ra, có thể xuất hiện các triệu chứng về phổi, sưng hạch bạch huyết ở cổ. Mệt mỏi, ngứa, phát ban đỏ, đau bụng và các vấn đề về hô hấp cũng thường gặp ở người lớn mắc thể này.
Những Căn Bệnh Khác
Ngoài các thể chính trên, ấu trùng sán chó còn có thể gây ra các bệnh lý khác không thuộc các nhóm trên, liên quan đến tim, da hoặc dạ dày.
- Ví dụ: Viêm cơ tim, phát ban đỏ, khó tiêu, tiêu chảy và đau bụng.
Cách Lây Nhiễm Sán Chó Sang Người
Sán chó, với tên khoa học là Toxocara canis, là một loại giun đũa phổ biến, đặc biệt ký sinh trong ruột non của chó con dưới 6 tháng tuổi và chó ở vùng nhiệt đới.
- Chu kỳ lây nhiễm: Chó mẹ mang thai có thể lây nhiễm sán cho chó con qua nhau thai. Chó con bị nhiễm sán sẽ bài tiết hàng trăm nghìn trứng sán mỗi ngày qua phân.
- Sự tồn tại của trứng: Trứng sán chó có sức sống cao, có thể tồn tại ngoài môi trường trong nhiều tháng, đặc biệt trong đất cát.
- Con đường lây nhiễm sang người:
- Tiếp xúc trực tiếp: Trẻ em có thói quen nghịch đất, cát, đồ chơi ngoài trời nơi chó có thể phóng uế, vô tình nuốt phải trứng sán.
- Tiếp xúc gián tiếp: Vuốt ve chó bị nhiễm bệnh rồi đưa tay lên miệng, hoặc ăn uống, sinh hoạt trong môi trường không đảm bảo vệ sinh. Chó có thói quen liếm hậu môn và liếm lông, làm phát tán trứng sán ra môi trường xung quanh.
- Ăn thực phẩm nhiễm bẩn: Rau sống, trái cây rửa không sạch có thể chứa trứng sán nếu được trồng hoặc chế biến ở khu vực bị ô nhiễm.
Làm Thế Nào Để Chẩn Đoán Sán Chó Ở Người?
Chẩn đoán sán chó ở người thường dựa trên sự kết hợp của các yếu tố lâm sàng và xét nghiệm.
- Dấu hiệu lâm sàng: Bác sĩ sẽ dựa vào các triệu chứng người bệnh gặp phải như ngứa, phát ban, đau bụng, nhức đầu, khó tiêu, đau mỏi, tê bì, sốt kèm thở khò khè, gan to, viêm phổi, rối loạn thị giác, tổn thương mắt.
- Xét nghiệm huyết thanh học: Xét nghiệm máu để phát hiện kháng thể IgG kháng Toxocara bằng phương pháp ELISA dương tính là một chỉ số quan trọng.
- Phát hiện ấu trùng/giun đũa: Trong một số trường hợp, có thể tìm thấy ấu trùng hoặc giun đũa chó trong mẫu phân hoặc mô sinh thiết.
- Kỹ thuật sinh học phân tử: Sử dụng các kỹ thuật hiện đại để phát hiện các đoạn gen đặc hiệu của ấu trùng sán trong mẫu mô.
- Sinh thiết mô: Đây là phương pháp phức tạp nhưng cho kết quả chẩn đoán đáng tin cậy nếu phát hiện được ấu trùng trong mẫu mô xét nghiệm.
Tuy nhiên, các triệu chứng lâm sàng có thể không rõ ràng hoặc dễ nhầm lẫn với các bệnh khác, do đó, việc kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán là cần thiết.
Phòng Ngừa Nhiễm Sán Chó
Phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe khỏi nguy cơ nhiễm sán chó.
- Tẩy giun định kỳ cho vật nuôi: Chó, mèo cần được tẩy giun định kỳ theo phác đồ điều trị giun đũa chó mèo và khuyến cáo của bác sĩ thú y.
- Vệ sinh môi trường sống: Giữ gìn vệ sinh sạch sẽ nơi ở, khu vực vui chơi của trẻ em. Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với đất cát, phân chó mèo.
- Vệ sinh cá nhân: Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với vật nuôi, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
- Chế biến thực phẩm an toàn: Rửa sạch rau sống, trái cây. Nấu chín kỹ thực phẩm, đặc biệt là các loại thịt.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Nếu bạn có vật nuôi, hãy đưa chúng đi khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ phác đồ phòng bệnh.
Nhiễm sán chó có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, nhưng nếu được phát hiện và điều trị sớm bằng thuốc trị sán chó Albendazole, nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sẽ được giảm thiểu đáng kể. Việc chủ động tìm hiểu bị sán chó có triệu chứng gì và áp dụng các biện pháp phòng ngừa là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình.
Ngày Cập Nhật lần cuối: 05/02/2026 by nguyen jun
