Bệnh dại là một căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể lây từ động vật sang người, đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Việc nhận biết sớm các triệu chứng chó bị dại là vô cùng quan trọng để có biện pháp xử lý kịp thời, ngăn chặn sự lây lan và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về nguyên nhân, các biểu hiện lâm sàng ở chó và mèo, cũng như cách xử lý và phòng ngừa hiệu quả, giúp bạn trang bị kiến thức cần thiết để bảo vệ bản thân và thú cưng.
Tại Sao Chó Mèo Bị Dại?
Bệnh dại, hay còn gọi là Hydrophobia, là một bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc chi Lyssavirus, họ Rhabdoviridae gây ra. Virus này chủ yếu tồn tại trong nước bọt của động vật bị bệnh, đặc biệt là chó và mèo. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh dại là một trong những căn bệnh nguy hiểm nhất, với tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã biểu hiện triệu chứng lâm sàng ở cả động vật và con người. Hiện nay, chưa có phác đồ điều trị đặc hiệu nào có thể cứu chữa khi bệnh đã phát triển.
Virus dại xâm nhập vào cơ thể vật chủ thông qua vết cắn, vết cào hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bọt của động vật mang virus qua các vết thương hở, niêm mạc mắt, mũi, miệng. Sau khi xâm nhập, virus sẽ di chuyển dọc theo dây thần kinh đến hệ thần kinh trung ương, gây viêm não và các tổn thương nghiêm trọng khác. Thời gian ủ bệnh có thể thay đổi tùy thuộc vào vị trí vết cắn, lượng virus xâm nhập và sức đề kháng của vật chủ, thường dao động từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí có trường hợp lên đến hơn một năm.
Virus dại tồn tại chủ yếu dưới hai dạng:
- Virus dại đường phố (street rabies virus): Đây là dạng virus thường gặp, lây lan trong quần thể động vật hoang dã và vật nuôi, đặc biệt là chó, mèo. Dạng này có thời gian ủ bệnh biến đổi và thường gây bệnh nặng.
- Virus dại cố định (fixed rabies virus): Dạng này ít gặp hơn, thường được sử dụng trong nghiên cứu hoặc sản xuất vắc-xin. Chúng có thời gian ủ bệnh ổn định hơn.
Khi virus dại tấn công hệ thần kinh trung ương, nó gây ra các triệu chứng thần kinh nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng điên cuồng, hung hăng hoặc liệt, cuối cùng là tử vong. Bệnh dại ở chó mèo thường biểu hiện qua hai thể chính: thể điên cuồng (furious rabies) và thể câm (paralytic rabies).
Chó mèo bị dại do virus RhabdovirusChó mèo bị dại do virus thuộc họ Rhabdovirus gây ra
Triệu Chứng Chó Bị Dại: Biểu Hiện Lâm Sàng Ở Chó
Việc nhận biết sớm các triệu chứng chó bị dại là bước đầu tiên và quan trọng nhất để phòng tránh nguy cơ lây nhiễm. Bệnh dại ở chó thường trải qua các giai đoạn với những biểu hiện ngày càng rõ rệt.
Giai Đoạn Khởi Phát (Prodromal Stage)
Giai đoạn này thường kéo dài từ 1 đến 3 ngày sau khi virus bắt đầu gây ảnh hưởng đến hành vi của chó. Các dấu hiệu ban đầu có thể rất khó nhận biết và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường khác.
- Thay đổi hành vi tinh tế: Chó có thể trở nên bồn chồn, lo lắng bất thường, hoặc ngược lại, trở nên quá quấn chủ, tìm kiếm sự vuốt ve một cách thái quá. Một số con có thể trốn vào những nơi tối tăm, kín đáo.
- Thay đổi thói quen ăn uống: Chó có thể chán ăn, kén ăn hoặc có những biểu hiện ăn uống bất thường như gặm nhấm đồ vật không phải thức ăn (gỗ, đá, móng tay).
- Thay đổi giọng sủa: Tiếng sủa có thể trở nên khàn hơn, hoặc chó có thể phát ra những âm thanh lạ, gầm gừ hoặc tru lên một cách vô cớ.
- Sốt nhẹ: Có thể quan sát thấy chó có biểu hiện mệt mỏi, ủ rũ, đôi khi sốt nhẹ.
Giai Đoạn Điên Cuồng (Furious Stage)
Đây là giai đoạn điển hình và nguy hiểm nhất của bệnh dại, thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày. Chó ở giai đoạn này trở nên cực kỳ hung hăng và mất kiểm soát.
- Hung hăng tột độ: Chó trở nên kích động, dễ nổi nóng, tấn công bất cứ thứ gì di chuyển, kể cả chủ nhân hay những người thân quen. Chúng có thể sủa liên tục, gầm gừ, vồ vập và cắn xé một cách điên cuồng.
- Mất khả năng kiểm soát: Hành vi của chó trở nên khó đoán, chúng có thể chạy lung tung, đâm đầu vào tường hoặc đồ vật.
- Tăng tiết nước bọt: Chó chảy nhiều nước dãi, sùi bọt mép liên tục do khó nuốt và rối loạn thần kinh.
- Khó nuốt và khát nước: Mặc dù rất khát nước, chó không thể uống nước do cơ họng bị co thắt, điều này càng làm tăng thêm sự sợ hãi khi nhìn thấy nước (hydrophobia).
- Vết thương loét: Nếu có vết cắn cũ, chúng có thể liếm hoặc cắn vào vết thương đó, làm nó bị loét và chảy máu.
- Bỏ nhà đi: Nhiều chó ở giai đoạn này sẽ bỏ nhà đi lang thang, trên đường đi chúng tiếp tục tấn công người và các động vật khác, làm lây lan virus trên diện rộng.
Chó bị dại dễ kích động và cắn ngườiChó bị dại dễ kích động và cắn người
Giai Đoạn Liệt (Paralytic Stage)
Sau giai đoạn điên cuồng, hoặc đôi khi là giai đoạn đầu tiên của bệnh (thể câm), chó sẽ bước vào giai đoạn liệt.
- Liệt hàm dưới: Đây là dấu hiệu đặc trưng của thể liệt. Hàm dưới của chó bị trễ xuống, lưỡi thè ra ngoài, khiến việc nhai nuốt trở nên bất khả thi và nước dãi chảy nhiều hơn.
- Liệt các chi: Chó bắt đầu mất khả năng vận động ở chân sau, sau đó lan dần ra toàn bộ cơ thể. Chúng không thể đứng vững, di chuyển khó khăn và cuối cùng là nằm liệt một chỗ.
- Liệt cơ hô hấp: Khi virus tấn công trung tâm hô hấp ở não, chó sẽ gặp khó khăn trong việc thở, dẫn đến suy hô hấp và tử vong.
Thời kì bại liệt khiến chó tử vong sau vài ngàyThời kỳ bại liệt khiến chó tử vong sau đó vài ngày
Thời gian sống sót: Khi chó đã biểu hiện rõ ràng các triệu chứng lâm sàng của bệnh dại, chúng thường chỉ sống được từ 3 đến 7 ngày sau đó sẽ tử vong, chủ yếu do suy hô hấp hoặc kiệt sức.
Triệu Chứng Chó Bị Dại: Biểu Hiện Lâm Sàng Ở Mèo
Mèo cũng là vật chủ có thể mắc bệnh dại, mặc dù tỷ lệ thấp hơn chó. Các biểu hiện ở mèo cũng tương tự, thường chia thành hai thể: thể dại đơ (thể câm) và thể dại cuồng (thể điên cuồng).
Giai Đoạn Khởi Phát Ở Mèo
Tương tự như chó, giai đoạn đầu ở mèo thường khó nhận biết, kéo dài khoảng 2-10 ngày.
- Thay đổi tính khí: Mèo có thể trở nên cáu kỉnh, dễ bị kích động hơn bình thường, hoặc ngược lại, trở nên lầm lì, sợ hãi.
- Sốt và đau cơ: Biểu hiện sốt nhẹ, mèo có thể rùng mình, né tránh tiếp xúc.
- Sợ ánh sáng: Mèo có thể tỏ ra sợ hãi tột độ với ánh sáng mạnh.
- Rối loạn tiêu hóa: Nôn mửa, tiêu chảy hoặc ho khan có thể xảy ra.
- Khó ăn uống: Mèo có thể chán ăn, mất hứng thú với thức ăn do khó chịu ở cổ họng hoặc rối loạn thần kinh.
Thể Dại Đơ (Paralytic Rabies) Ở Mèo
Thể này ít hung hăng hơn nhưng vẫn rất nguy hiểm.
- Liệt cơ: Mèo bắt đầu có dấu hiệu liệt ở chân sau, sau đó lan dần ra các bộ phận khác của cơ thể, bao gồm cả cơ hàm.
- Hàm trễ, lưỡi thè: Cơ hàm bị liệt khiến miệng mèo luôn hé mở, lưỡi thè ra ngoài và chảy nhiều nước dãi.
- Mất khả năng sủa: Mèo không thể sủa bình thường mà chỉ phát ra tiếng gầm gừ trong cổ họng.
- Suy nhược: Mèo trở nên yếu ớt, lờ đờ, khó khăn trong việc di chuyển và ăn uống.
Thể dại đơ khiến mèo liệt chiThể dại đơ khiến mèo liệt chi hoặc nửa người
Thể Dại Cuồng (Furious Rabies) Ở Mèo
Thể này khiến mèo trở nên hung hăng, nguy hiểm và có khả năng lây lan virus cao.
- Tăng tiết nước bọt: Chảy nhiều nước dãi, sùi bọt mép.
- Lo lắng, bồn chồn: Mèo luôn trong trạng thái căng thẳng, sợ hãi, đặc biệt là sợ nước và tiếng động của nước chảy.
- Hành vi điên cuồng: Mèo có thể tự cắn xé bản thân, tấn công con người, các vật nuôi khác hoặc phá phách đồ đạc một cách điên loạn.
- Chán ăn: Mất hứng thú với thức ăn.
Lo lắng bồn chồn biểu hiện của thể dại điên cuồngLo lắng, bồn chồn thường gặp ở thể điên cuồng
Thời gian sống sót: Tương tự như chó, mèo mắc bệnh dại khi đã biểu hiện triệu chứng lâm sàng thường chỉ sống được vài ngày trước khi tử vong do suy hô hấp và tuần hoàn.
Cách Xử Lý Khi Nghi Ngờ Chó Mèo Bị Dại
Khi phát hiện chó hoặc mèo có các dấu hiệu bất thường nghi ngờ mắc bệnh dại, việc xử lý kịp thời và đúng cách là vô cùng quan trọng để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.
Đối Với Động Vật Hoang Dã Hoặc Đi Lạc
- Tuyệt đối không tiếp cận: Không được lại gần, chạm vào hoặc cố gắng bắt giữ chó mèo hoang dã, không rõ nguồn gốc có biểu hiện bất thường, hung hăng hoặc có dấu hiệu bệnh dại.
- Báo cáo cơ quan chức năng: Liên hệ ngay với cơ quan kiểm soát động vật địa phương, cảnh sát hoặc các tổ chức cứu hộ động vật có chuyên môn để họ xử lý. Các chuyên gia sẽ có phương pháp an toàn để bắt giữ và kiểm tra động vật.
Đối Với Chó Mèo Nuôi Trong Gia Đình
- Quan sát và cách ly: Ngay khi nhận thấy vật nuôi có sự thay đổi hành vi bất thường, hung hăng hoặc có các dấu hiệu nghi ngờ, hãy nhanh chóng cách ly chúng trong một khu vực an toàn, tránh xa tầm tay của trẻ em và người khác.
- Liên hệ chuyên gia thú y: Gọi điện ngay cho bác sĩ thú y hoặc cơ sở thú y gần nhất để được tư vấn và hướng dẫn xử lý. Cung cấp đầy đủ thông tin về các triệu chứng bạn quan sát được.
- Trường hợp bị cắn/cào: Nếu chó mèo của bạn bị động vật khác cắn hoặc cào, hãy đưa chúng đến cơ sở thú y ngay lập tức để được kiểm tra vết thương và tư vấn về việc tiêm phòng vắc-xin dại.
- Tiêm phòng vắc-xin: Việc tiêm phòng vắc-xin dại định kỳ cho chó mèo là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất. Nếu vật nuôi chưa được tiêm phòng hoặc đã quá hạn, hãy đưa chúng đi tiêm ngay. Sau khi bị cắn bởi động vật nghi dại, cần tiêm nhắc lại vắc-xin theo chỉ định của bác sĩ thú y và theo dõi vật nuôi trong vòng 45 ngày trong điều kiện cách ly.
- Biện pháp an tử: Trong trường hợp chó mèo đã chắc chắn mắc bệnh dại và có các triệu chứng rõ ràng, việc an tử theo chỉ định của bác sĩ thú y là cần thiết để ngăn chặn sự lây lan của virus nguy hiểm này.
Chó mèo bị dại cần báo ngayChó mèo bị dại nên báo ngay cho nơi có chuyên môn để được tư vấn
Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh Dại Hiệu Quả
Phòng bệnh hơn chữa bệnh, đặc biệt với căn bệnh nguy hiểm như dại. Các biện pháp phòng ngừa cần được áp dụng đồng bộ cho cả vật nuôi và con người.
Phòng Ngừa Bệnh Dại Ở Chó Mèo
- Tiêm phòng vắc-xin định kỳ: Đây là biện pháp quan trọng nhất. Đảm bảo chó mèo của bạn được tiêm phòng vắc-xin dại đầy đủ, cũng như thực hiện tiêm phòng vắc-xin 7 bệnh cho chó theo đúng lịch trình khuyến cáo của bác sĩ thú y (thường là tiêm nhắc lại hàng năm hoặc 3 năm/lần tùy loại vắc-xin).
- Kiểm soát vật nuôi: Không thả rông chó mèo một cách bừa bãi. Hạn chế cho chúng tiếp xúc với động vật lạ, không rõ nguồn gốc hoặc có biểu hiện bất thường. Sử dụng dây xích khi dắt chó đi dạo.
- Vệ sinh môi trường sống: Giữ gìn vệ sinh sạch sẽ chuồng trại, khu vực sinh hoạt của vật nuôi.
- Xử lý an toàn khi vật nuôi chết: Nếu vật nuôi chết vì bất kỳ nguyên nhân nào, cần chôn cất cẩn thận và khử trùng khu vực xung quanh để tránh phát tán virus.
Kiểm soát vật nuôi phòng ngừa nhiễm dạiKiểm soát vật nuôi để phòng ngừa nguy cơ nhiễm virus dại
Phòng Ngừa Bệnh Dại Cho Con Người
- Tránh tiếp xúc với động vật lạ: Không vuốt ve, chơi đùa hoặc trêu chọc chó mèo hoang dã hoặc không rõ chủ.
- Tiêm phòng vắc-xin sau phơi nhiễm: Nếu không may bị chó mèo nghi dại cắn hoặc cào, cần rửa sạch vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy và đến ngay cơ sở y tế để được tiêm phòng vắc-xin dại và huyết thanh kháng dại (nếu cần).
- Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tuyên truyền về sự nguy hiểm của bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa cho mọi người, đặc biệt là trẻ em.
Tiêm vacxin phòng dại cho ngườiTiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa bệnh dại hữu hiệu cho người
Bệnh dại là một mối đe dọa nghiêm trọng, đòi hỏi sự cảnh giác và hành động kịp thời từ mỗi cá nhân. Việc hiểu rõ các triệu chứng chó bị dại và mèo, cùng với việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, sẽ giúp chúng ta bảo vệ tốt hơn sức khỏe của bản thân, thú cưng và cộng đồng khỏi căn bệnh tử thần này. Hãy luôn cập nhật kiến thức y tế thú y và tham khảo ý kiến chuyên gia khi cần thiết.
Ngày Cập Nhật lần cuối: 05/02/2026 by nguyen jun
